Wanneer je last hebt van prestatiedruk

Prestatiedruk is niet een onbekend begrip voor mij. Al mijn hele leven lang voel ik een bepaalde druk om te presteren. In sommige gevallen is dat niet zo erg, maar het kan ook teveel zijn. Je kunt de lat te hoog leggen voor jezelf, waardoor het averechts gaat werken. Hoeveel last heb ik van prestatiedruk? Heb ik dit ook tijdens het lopen van de marathons? En in mijn werk? Ben ik verslaafd aan het presteren of zit het in mijn karakter? In dit artikel vertel ik je hier meer over.

Het Gymnasium

Prestatiedruk kan zich op veel verschillende gebieden uiten. Zelf merkte ik het voor het eerst op tijdens mijn middelbare school. Al vanaf klas één voelde ik de behoefte om zo goed mogelijk te presteren. Ik wilde hoge cijfers halen en het beste uit mezelf halen. Ik vraag me nog steeds af voor wie ik dit wilde. Wilde ik het zelf? Omdat ik me dan beter voelde over mezelf? Deed ik het voor de omgeving? Omdat ik de beste wilde zijn? Of deed ik het voor mijn ouders om te laten zien dat ik de perfecte dochter was?

Het mooie is natuurlijk dat het me wel lukte om zo goed mogelijk te ”scoren”. Ik wist precies hoe ik mezelf kon motiveren. Er was meer dan genoeg doorzettingsvermogen en discipline. Natuurlijk had ik weleens geen zin, maar de drang om te presteren was groot genoeg. Ik had altijd motivatie om aan het werk te gaan. Op deze manier kon ik voldoen aan mijn eigen verwachtingen. De lat lag torenhoog, maar het lukte me net om dat te halen. Ondertussen merkte ik wel dat ik op mijn tenen liep.

Want tegelijkertijd wilde ik op een heel ander vlak ook presteren. Ik schaatste op landelijk niveau en trainde soms wel twee keer op een dag. Wanneer je deze twee paden naast elkaar wilt bewandelen, kost dat ontzettend veel energie. Want hoe kun je hoge cijfers halen, wanneer je de helft van de lessen moet missen door belangrijke trainingen. En hoe kun je wedstrijden winnen, als je soms een training moet overslaan vanwege een toets op school. Dat was best een lastige combinatie dus. Uiteindelijk kon ik hier ook niet mee omgaan. Het resulteerde bij mij in een eetprobleem.

Hardlopen

Helaas merk ik het ook op binnen het hardlopen. Hoewel dit niet is begonnen als iets waarin ik zou moeten presteren, is dat het toch geworden. Het begon allemaal een paar jaar geleden. Ik liep mijn eerste vijf kilometer ooit en ik won meteen een prijs. Het was maar een heel kleinschalig evenement dus zo bijzonder was het niet. Toch merkte ik meteen weer op hoe leuk het is om zo’n prestatie te leveren. Natuurlijk ging ik hiermee door! Na een vijf kilometer kwam de tien. Ook daarop wist ik bij evenementen een prijsje in de wacht te slepen. Hoewel het niet altijd zoveel voorstelt, geeft het op één of andere manier toch voldoening.

Ook in het hardlopen zie ik hetzelfde patroon als tijdens mijn middelbare school. Ik heb nooit moeite om mezelf te motiveren. Een training overslaan? Dat gebeurt nooit. Eigenlijk heb ik gewoon iets teveel doorzettingsvermogen, discipline en motivatie. Het mag soms wel wat minder.

Toen ik ging trainen voor mijn eerste marathon had ik de lat ontzettend hoog gelegd. In de trainingen liep ik 35 kilometer met een gemiddelde pace van 4:53 minuut per kilometer. Dan moest ik toch gemakkelijk 3:15 kunnen lopen op een marathon? Hoewel het mijn eerste marathon was, durfde ik daar nog niet zoveel aan te denken. Wel wist ik zeker dat ik 3:30 moest kunnen. Met dat idee stond ik ook aan de start in 2016 te Rotterdam. Mega zenuwachtig was ik, want het was warm en ik wist natuurlijk niet wat er ging komen.

Uiteindelijk begon ik te ambitieus, kon ik niet goed met de warmte en de spanning omgaan en stortte ik in. Dit hebben jullie allen al eens kunnen lezen. Waar het me nu vooral omgaat, is de druk die ik mezelf opleg. Nog dagen na de marathon kon ik niet genieten van het uitlopen van deze allereerste marathon in een verschrikkelijk goede tijd van 3:40. Dat is een tijd waar menig hardloper van droomt. Toch kon ik daar niet zo blij mee zijn. Ik had mijn eigen opgezette doel niet behaald. Ik had mezelf teleurgesteld. De lat lag te hoog en daar kon ik toch nooit bij?

Op zulke momenten baal ik echt van mezelf en vooral achteraf. Ik heb heel veel verdriet gehad van die dag. Waarom? Dat was toch helemaal niet nodig? Ik had mezelf zoveel prestatiedruk opgelegd dat ik het eigenlijk nooit waar kon maken. Gelukkig leer ik daar weer van, maar ik merk dat die prestatiedruk niet helemaal weggaat. Ook de tweede keer in Rotterdam en afgelopen maand in Berlijn wilde ik een goede prestatie neerzetten. Dat ik in Berlijn een minuut sneller was dan in Rotterdam vond een stemmetje in mij toch niet goed genoeg. Ik moet toch wel sneller kunnen? Dat laat ik weinig blijken, omdat ik niet wil luisteren naar die criticus in mij. Ik ging niet knock-out na de finish en voelde me geweldig. Het was een hele bijzondere marathon. Dat overheerst gelukkig wel! En hoe meer ik me dat besef, hoe kleiner die kritische stem wordt.

Hoe ga ik ermee om?

Ook in mijn werk en tijdens hobby’s, zoals het schrijven voor deze website, is die prestatiedruk aanwezig. De lat ligt hoog en ik wil dus ook het beste uit mezelf halen. Het heeft natuurlijk iets goeds. Je streeft altijd naar het hoogst haalbare en daardoor bereik je soms dingen, die een ander nooit zal bereiken. Toch kan het je ook ontzettend in de weg blijven zitten. Ook op sociale media merk ik dit op. Hoe kun je nou altijd de beste, leukste en snelste zijn? Dat hoeft toch helemaal niet?

Voor mij helpt het vooral om bewust de lat iets lager te leggen. Voor de marathon in New York hoor ik de prestatiedame in mijn hoofd alweer zeggen wat voor streeftijd ze heeft bedacht. Door er weinig aandacht aan te besteden en te focussen op het plezier en de bijzondere reis, lukt het me om deze tijd meer los te laten. New York is voor de beleving, de ervaring en de lol. New York is niet om een toptijd te lopen. Zeker niet na alles wat er de afgelopen weken is gebeurd. Zoals je merkt, probeer ik op deze manier heel erg op mezelf in te praten. Dit werkt, omdat ik hierdoor focus op de positieve stem in mezelf en minder op die negatieve en kritische stem. Het klinkt misschien kinderachtig of zweverig, maar het helpt echt. Positief denken én praten helpt.

Uiteindelijk zal dat willen presteren altijd in me blijven zitten. Door specifieke ervaringen leer ik er gelukkig steeds beter mee omgaan. Het streven naar het hoogst haalbare is niet verkeerd, maar de lat constant net iets te hoog leggen, levert weer negatieve gevoelens op over jezelf. Dit probeer ik zoveel mogelijk te voorkomen, zodat ik ook een keer kan genieten van een iets minder goede prestatie.

Ik ben heel benieuwd of mensen zich hierin herkennen. Op welk gebied heb je hier vooral last van? Binnen de sport, studie, werk of allemaal? Hoe ga jij om met prestatiedruk?

De foto is gemaakt door Andy Astfalck.

Volg:

8 Reacties

  1. Simone
    oktober 20, 2017 / 9:38 am

    Lieve Japke,

    Wat een goed verhaal! Toevallig heb ik gister met een vriendin hier nog uitgebreid over gehad.. ik loop nu vanaf half januari hard en leg de lat ook te hoog tijdens trainingen waardoor ik niet altijd kan genieten.
    Ik train nu voor de zevenheuvelenloop waar ik stiekem ook een streeftijd voor heb (natuurlijk veelste hoog).. ik ben nu al zenuwachtig.. Terwijl t uiteindelijk gaat om het uitlopen. Dat is al een prestratie opzich (zeg ik mooi maar in mn hoofd haha)!
    Dus ik kan nog wel extra werken aan de negatieve gedachtes omzetten in positieve..

    Liefs Simone

  2. Melissa
    oktober 20, 2017 / 9:52 am

    Heel herkenbaar, ik probeer ook altijd het beste resultaat mogelijk te halen, wat nog wel eens gepaard gaat met veel stress waarbij ik niet weet hoe ik het voor mezelf opgelegde niveau kan bereiken. Ik probeer mezelf te vertellen dat het ook wel iets minder mag en dan het niet perfect hoeft te zijn, maar om het ook daadwerkelijk te doen is een ander verhaal..

  3. Iris
    oktober 20, 2017 / 11:30 am

    Hier ook herkenbaar. Met name op school, ik zit nu in de 6e klas van het tweetalig gymnasium en wil erg graag goede cijers halen! Ook omdat ik graag geneeskunde wil studeren. Daarnaast doe ik ook nog een hoop qua hobby’s en werd het dus allemaal te veel waardoor ik continu moe was. Nu ben ik gestopt met mijn bijbaantje en gaat het gelukkig veel beter! Al wil ik nog steeds graag zo goed mogelijk presteren. Soms lastig maar fijn dat jij hier zo eerlijk in bent!

  4. Esther
    oktober 20, 2017 / 12:57 pm

    Lieve Japke,

    Ja heel herkenbaar, maar waarom ik dat heb??
    Ben namelijk verre van snel, en zal ook nooit een podiumplaats halen, maar daar gaat het voor mij ook niet om. Het is meer voor mezelf om te kijken wat ik eruit kan halen. Maar mijn 2 halve marathon in Amsterdam ging voor geen meter, baal er stiekem nog van. Want ik vaak niet van mijn schema, let op mijn voeding, enz maar ik ben dan echt zo zenuwachtig dat ik denk dat het daardoor ook mis kan gaan helaas. Want als een afstand zou moeten lopen waar ik nog geen tijd voor heb staan, loop ik heerlijk. Maar ja ik ben natuurlijk ook geen 18 meer, en pas laat begonnen met hardlopen, dus daar zal het ook wel in zitten!
    Liefs xxx

  5. Jorn
    oktober 20, 2017 / 2:45 pm

    Mooi stuk, Japke. Ben blij dat ik die lat eraf mag gooien. Daarom ligt’ie los 😅. Voor mijn wedstrijden heb ik altijd 3 doelen. De droomtijd, de realistische tijd en de tijd die onder bepaalde omstandigheden ook nog mooi is. Die droomtijd is waar jij denk ik meteen de lat legt? Mijn droomtijd is waar alle puzzel stukken op de plaats moeten vallen, maar sommige dingen heb je niet in de hand. De droomtijd is de ultieme uitdaging en het hele punt van een uitdaging is dat *je moet kunnen falen, anders is het geen uitdaging*. Mijn droomtijd 3:28:xx op m’n eerste marathon, 3:38:xx bij regen of iets hogere temperaturen, 3:48:xx als ik blaren zou lopen oid. 20 min marge waarin m’n loop als succes bestempeld kon worden. Geeft me alle ruimte om te genieten van de run. Geen idee of jij ook zo’n “denk-raam” zou kunnen gebruiken. Maar misschien geeft het een idee hoe je met die prestatiedruk om kan gaan…

  6. erikjan
    oktober 20, 2017 / 4:04 pm

    Voor mij ook heel herkenbaar, zowel qua school als sport, waarbij in mijn gevalmeespeelt dat tijd vinden voor trainen ook nog wel een ding is, motivatie niet. Ik ben me wel gaan realiseren dat je niet altijd een PR kan lopen. Bij mij helpt relativeren heel goed. Hoe makkelijk dat ook klinkt. Maar ik denk dat bij ambities nou eenmaal teleurstellingen horen. Ik proef ook heel erg dat je bij NY geen streeftijd wil hebben. Maar wat als na 35 km nu blijkt dat je per abuis enorm onder je PR schema ligt? Precies dan ga je! Volgens mij is dat gewoon de aard van het beestje. Van een goede race een week genieten, van een slechte een dag balen en er inspiratie uit halen! En achteraf denken dat het sneller kon dat doe ik ook. Ik vraag me altijd af of ik wel net zo diep kan gaan als anderen. Misschien eens wedstrijden gaan lopen op slome parcours? Succes iig!

  7. Edwin
    oktober 20, 2017 / 9:01 pm

    Lieve Japke,

    Wat knap van je om zo open te zijn en je kwetsbaar op te stellen. Ook ik zoek steeds meer de uitdaging op en wil steeds meer. Gelukkig gaan die scherpe randjes (de beste zijn ) er gelukkig met de jaren wel af. Ik denk wel dat er altijd een deel zal blijven. Ik heb wel een vraag: op instagram zie ik ook dat je kunt genieten en soms ook de ontspanning opzoekt. Hoe ga je om met dit soort herinneringen?
    Wat betreft het hardlopen. Als ik zo vrij mag zijn en oplossings gericht mag denken.
    Laat tijdens een workout je horloge thuis (en je gsm) en doe je training. Probeer dan naar je lichaam te luisteren en ga niet tot je grens. Hopelijk kun je dan een stuk ontspannen rennen en voelen wat dat met je doet. Waarschijnlijk zal de eerste keer vervelend voelen maar probeer het een paar trainingen uit. Ik ben benieuwd naar je ervaring.

  8. Sanne
    oktober 20, 2017 / 10:16 pm

    Wauw..alsof ik mezelf hoor praten. Perfectionisme..grote valkuil als het je teveel laat opslokken en je leven door laat beheersen.

    Zo was mijn eerste echte hardloopwedstrijd een enorme deceptie. Ik keek er zo naar uit, goed getraind alles klopte. Tot dat moment aan de start. Met een hartslag waarop de cardiomachines in de sportschool hadden aangegeven: raadpleeg eerst uw arts voordat u uw activiteit voortzet.
    Geen moment genoten van die wedstrijd. Niet tevreden met de geleverde prestatie. Want het kan en moet altijd beter want mijn omgeving weet hoe hard ik train dus alles minder dan gemiddeld = een slechte prestatie.

    Gelukkig leer ik de juiste mensen kennen. Dé hardlopers, waaronder jij met deze blogpost, die mij doen inzien waar het om gaat. GENIETEN want je doet wat je leuk vindt en daar moet geen prestatiedrang aanhangen.

    Ik heb mij ingeschreven voor de marathon van Rotterdam 2018. Normaliter had ik hier nu al slapeloze nachten van gehad maar nu voel ik vooral een kick en heel veel zin in de voorpret, de lange duurlopen, testen met voeding etc. Beetje angst moet je hebben..houdt je scherp en realistisch.

    Bedankt voor je wijze woorden in deze blog deze helpen mij weer een stap vooruit ipv van twee stappen terug de té perfectionistische wereld in.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *